Παναγιώτης Παλτσόκας

Ιατρός – Νευροχειρουργός

Ο δραμινός νευροχειρουργός Παναγιώτης Παλτσόκας μιλά με ειλικρίνεια για τη διαδρομή του από τη Δράμα στη Γερμανία και πίσω, για τις αξίες που τον καθόρισαν και για τη φιλοσοφία με την οποία ασκεί την ιατρική. Μέσα από τα λόγια του αναδεικνύεται μια βαθιά ανθρωποκεντρική θεώρηση του επαγγέλματος: η επιστήμη ως ευθύνη, η τεχνική ως πράξη σεβασμού και η ιατρική ως σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε δύο ανθρώπους.

Συνέντευξη Βαγγέλης Ελευθεριάδης / Φωτογραφίες Βασίλης Κοβλακάς

– Σε τι περιβάλλον μεγαλώσατε; Μιλήστε μας για την οικογένειά σας.
– Μεγάλωσα σε ένα ήρεμο και υποστηρικτικό περιβάλλον, με γονείς που μου έμαθαν την αξία της δουλειάς, της ευθύνης και της συνέπειας. Δεν υπήρξε τίποτα εύκολο ή δεδομένο, αλλά υπήρχε πάντα αγάπη, πίστη και καθοδήγηση. Αυτές οι αξίες με διαμόρφωσαν και με ακολουθούν μέχρι σήμερα, είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι τη ζωή και την ιατρική.

– Πότε αρχίσατε να σκέφτεστε ότι θέλετε να γίνετε γιατρός;
– Από μικρός με ενδιέφερε ο άνθρωπος και η υγεία του. Η ιατρική με κέρδισε γιατί ενώνει τη γνώση με την ευθύνη απέναντι στον ασθενή. Δεν ήταν μια ξαφνική απόφαση, μεγάλωσε μέσα μου… όπως μεγαλώνει η ανάγκη να κάνεις κάτι ουσιαστικό, κάτι που να αφήνει αποτύπωμα.

– Με τι κριτήρια επιλέξατε την ειδικότητα της Νευροχειρουργικής;
– Η Νευροχειρουργική συνδυάζει τεχνική ακρίβεια, υψηλό επίπεδο ευθύνης και βαθιά κατανόηση του ανθρώπου. Αφορά παθήσεις του εγκεφάλου, του νωτιαίου μυελού και της σπονδυλικής στήλης, πεδία που απαιτούν ψυχραιμία και συγκέντρωση. Κάθε περιστατικό είναι μοναδικό, κάθε άνθρωπος διαφορετικός. Εκείνο που με κράτησε είναι το βάρος της ευθύνης δηλαδή για να το πούμε περιφραστικά η επίγνωση ότι μπροστά σου δεν έχεις απλώς ένα περιστατικό, αλλά μια ζωή που πρέπει να προστατεύσεις.

Γνώση που επιστρέφει, εμπειρία που γίνεται πράξη και φροντίδα που έχει ρίζες.

– Είναι μια δύσκολη ειδικότητα;
– Είναι μια απαιτητική και σύνθετη ειδικότητα που χρειάζεται πλήρη συγκέντρωση, ακρίβεια και αίσθημα ευθύνης. Δεν υπάρχει περιθώριο για λάθος. Η δυσκολία όμως είναι και αυτό που σε κρατά σε εγρήγορση,σε μαθαίνει να ελέγχεις τα συναισθήματά σου, να στέκεσαι σταθερός και να λειτουργείς με σεβασμό απέναντι στον ασθενή. Το να ξέρεις πως έχεις συμβάλει στην αποκατάσταση ενός ανθρώπου, είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή.

– Τι σας ώθησε να επιλέξετε συγκεκριμένα τη Γερμανία για τη Νευροχειρουργική σας εξειδίκευση;
– Επέλεξα τη Γερμανία γιατί διαθέτει από τα πιο ολοκληρωμένα και απαιτητικά προγράμματα εκπαίδευσης στη Νευροχειρουργική. Εκεί η εκπαίδευση βασίζεται στην πράξη και στην καθημερινή τριβή με το χειρουργείο. Από την πρώτη στιγμή ήμουν ενεργό μέλος στις επεμβάσεις, κάτι που μου έδωσε μεγάλη χειρουργική εμπειρία από πολύ νωρίς. Έμαθα να λειτουργώ με ακρίβεια, συνέπεια και απόλυτη προσήλωση στην ασφάλεια του ασθενή, μια νοοτροπία που με συνοδεύει μέχρι σήμερα.

– Μετά από δεκαπέντε χρόνια στη Γερμανία, τι σας ώθησε να επιστρέψετε; Ήταν μια συγκεκριμένη επαγγελματική πρόταση ή μια βαθύτερη προσωπική ανάγκη;
– Η επιστροφή μου στη Δράμα δεν ήταν ένα επαγγελματικό βήμα, αλλά μια επιλογή που προετοίμαζα μέσα μου για χρόνια. Είναι ο τόπος όπου μεγάλωσα, όπου έμαθα τι σημαίνει δουλειά και τι σημαίνει άνθρωπος. Ήθελα να φέρω πίσω όσα έμαθα στη Γερμανία και να τα μετατρέψω σε κάτι απτό για την πόλη μου.
Σήμερα στη Δράμα μπορούμε να προσφέρουμε θεραπείες που μέχρι πριν λίγο καιρό υπήρχαν μόνο σε μεγάλα κέντρα. Εφαρμόζουμε σύγχρονες, ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπως οι εγχύσεις υπό καθοδήγηση αξονικού τομογράφου, που εξασφαλίζουν ακρίβεια και ασφάλεια για τον ασθενή. Το να βλέπω ανθρώπους να θεραπεύονται εδώ, χωρίς να χρειάζεται να φύγουν από τον τόπο τους, είναι για μένα η ουσία της ιατρικής: γνώση που επιστρέφει, εμπειρία που γίνεται πράξη και φροντίδα που έχει ρίζες.

– Πότε ένας ασθενής χρειάζεται τον νευροχειρουργό;
– Ο ασθενής χρειάζεται νευροχειρουργική εκτίμηση όταν υπάρχει πιθανότητα βλάβης ή πίεσης σε δομές του εγκεφάλου, του νωτιαίου μυελού ή της σπονδυλικής στήλης. Αυτό μπορεί να εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως αιμωδίες, μυϊκή αδυναμία, διαταραχές βάδισης ή ισορροπίας, διαταραχές όρασης, πολύ έντονους και έπίμονους πονοκεφάλους και νευραλγικούς πόνους.
Επίσης, περιπτώσεις τραύματος, δισκοπάθειας, σπονδυλικής στένωσης, όγκων του εγκεφάλου ή του νωτιαίου μυελού, καθώς και χρόνιου πόνου που δεν ανταποκρίνεται σε συντηρητική αγωγή, πρέπει να αξιολογούνται από νευροχειρουργό. Η εκτίμηση δεν οδηγεί πάντα σε χειρουργείο, πολλές φορές ο ρόλος μας είναι να καθοδηγήσουμε σωστά τη διάγνωση και να προτείνουμε τη βέλτιστη θεραπευτική προσέγγιση, είτε επεμβατική είτε μη.
Ο νευροχειρουργός είναι ο γιατρός που καλείται να αξιολογήσει πότε και αν η παρέμβαση είναι απαραίτητη, ώστε να διασφαλιστεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα με τη μικρότερη δυνατή επιβάρυνση για τον ασθενή.

«Το να βλέπω έναν άνθρωπο να ανακουφίζεται εδώ, στον τόπο του, είναι για μένα η ουσία της επιστροφής»

– Κύριε Παλτσόκα, έχετε εκατοντάδες επεμβάσεις στο ενεργητικό σας. Πιστεύετε ότι ο αριθμός των επεμβάσεων είναι ο καθοριστικός δείκτης ποιότητας ή κρύβεται η πραγματική ικανότητα σε άλλους, πιο απαιτητικούς παράγοντες;
– Ο αριθμός δείχνει τη διαδρομή ενός γιατρού, όμως η ουσία βρίσκεται αλλού. Αυτό που μετρά είναι η σταθερότητα του αποτελέσματος, η προετοιμασία και η ευθύνη απέναντι στον ασθενή. Στη Νευροχειρουργική δεν υπάρχει ρουτίνα. Κάθε περιστατικό είναι διαφορετικό και χρειάζεται καθαρή κρίση και ψυχραιμία.
Χειρουργώ πάντοτε ο ίδιος, παρακολουθώ προσωπικά όλη τη διαδικασία , από την πρώτη αξιολόγηση μέχρι και τη μετεγχειρητική πορεία. Αυτό για μένα είναι το νόημα της δουλειάς: η συνέπεια και η παρουσία του ίδιου του γιατρού σε κάθε στάδιο.
Η πραγματική ικανότητα φαίνεται στη λεπτομέρεια, στη μεθοδικότητα και στη συνεργασία με την ομάδα. Η ποιότητα δεν αποτυπώνεται σε αριθμούς αλλά στην εμπιστοσύνη που κερδίζεις και στο αποτέλεσμα που παραμένει σταθερό, ασφαλές και επαναλαμβανόμενο.

– Τι είναι για εσάς καλός γιατρός;
– Καλός γιατρός είναι εκείνος που συνδυάζει τη γνώση με την ενσυναίσθηση. Η επιστήμη είναι το θεμέλιο, αλλά δεν αρκεί. Ο ασθενής δεν αναζητά απλώς μια θεραπεία, αναζητά κάποιον που θα τον ακούσει, θα τον κατανοήσει και θα σταθεί δίπλα του με ειλικρίνεια και σεβασμό.
Για μένα καλός γιατρός είναι εκείνος που βλέπει πρώτα τον άνθρωπο και μετά την ασθένεια, που αφιερώνει χρόνο να εξηγήσει, που δεν υπόσχεται, αλλά προσπαθεί με συνέπεια και αίσθημα ευθύνης. Είναι αυτός που μένει παρών και μετά την επέμβαση, που χαίρεται με την ανάρρωση του ασθενή και ανησυχεί όταν κάτι δεν εξελίσσεται όπως θα ήθελε. Επίσης ένας καλός χειρουργός δεν είναι μόνο αυτός που ξέρει πότε να χειρουργεί και να αντιμετωπίζει πιθανές επιπλοκές αλλά και αυτός που ξέρει πότε δεν πρέπει να χειρουργήσει.
Η ιατρική, ιδιαίτερα η Νευροχειρουργική, είναι τρόπος ζωής. Αν χαθεί η ανθρώπινη διάσταση, χάνεται και η ουσία της. Ένας καλός γιατρός δεν θεραπεύει μόνο το σώμα αλλά μεταδίδει στον ασθενή την ασφάλεια ότι δεν είναι μόνος του σε αυτό που περνά.

– Τι είναι αυτό που αγαπάτε περισσότερο στη Δράμα και τι θα θέλατε να αλλάξει;
– Αγαπώ τη Δράμα γιατί είναι ο τόπος που με διαμόρφωσε. Είναι οι άνθρωποι, η γαλήνη της, η αίσθηση ότι εδώ ο χρόνος έχει άλλους ρυθμούς και ο λόγος των ανθρώπων ακόμη μετρά. Οι Δραμινοί έχουν απλότητα, σεβασμό και αληθινή ευγένεια, και αυτό αντικατοπτρίζεται και στη σχέση γιατρού και ασθενή. Νιώθω ότι εδώ η ιατρική παραμένει ανθρώπινη, πιο κοντά στην ουσία της.
Αυτό που θα ήθελα να αλλάξει είναι να ενισχυθούν οι σύγχρονες υποδομές και οι εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας, ώστε οι συμπολίτες μου να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε θεραπείες υψηλού επιπέδου χωρίς να χρειάζεται να ταξιδεύουν. Προσπαθούμε καθημερινά να φέρουμε πρακτικές και τεχνικές που εφαρμόζονται στα μεγάλα κέντρα, προσαρμοσμένες στις ανάγκες του τόπου μας.
Η Δράμα έχει δυναμική και ανθρώπους που αγαπούν πραγματικά αυτό που κάνουν. Αν υπάρχει συνέπεια και κοινό όραμα, μπορεί να εξελιχθεί χωρίς να χάσει την ταυτότητά της. Αυτό για μένα είναι ο πιο σημαντικός στόχος.

«Χειρουργώ πάντοτε ο ίδιος. Παρακολουθώ προσωπικά όλη τη διαδικασία, από την πρώτη αξιολόγηση μέχρι και τη μετεγχειρητική πορεία»

– Τι είναι για εσάς ευτυχία;
– Ευτυχία για μένα είναι να νιώθω ότι η μέρα δεν πήγε χαμένη. Ότι βοήθησα έναν άνθρωπο να πονά λιγότερο, να σταθεί καλύτερα, να ελπίσει ξανά. Αυτή η αίσθηση πως έκανες κάτι χρήσιμο, όσο μικρό κι αν είναι, μετράει πιο πολύ από οτιδήποτε άλλο.
Ευτυχία είναι και οι δικοί μου άνθρωποι, οι στιγμές μαζί τους που σε γειώνουν και σου θυμίζουν γιατί προσπαθείς. Να βρίσκεις χρόνο για μια κουβέντα, ένα χαμόγελο, μια ήρεμη μέρα. Τελικά, ευτυχία είναι να προχωράς με ανθρώπους, σκοπό και ηρεμία μέσα σου.

– Φοβάστε την αποτυχία;
– Η αποτυχία είναι κομμάτι κάθε διαδρομής. Δεν μπορώ να πω ότι τη φοβάμαι, τη σέβομαι όμως. Σε αυτό το επάγγελμα οφείλεις να έχεις επίγνωση των ορίων σου και να επανεξετάζεις κάθε απόφαση. Η αμφιβολία, όταν είναι υγιής, σε προστατεύει. Σε κρατά προσεκτικό, σε κάνει να προετοιμάζεσαι καλύτερα.
Πιστεύω πως όποιος γιατρός νομίζει ότι δεν θα κάνει ποτέ λάθος, ήδη κάνει ένα. Προσπαθώ να λειτουργώ με ψυχραιμία και ρεαλισμό. Να θυμάμαι ότι η ευθύνη απέναντι στον ασθενή είναι πάνω από το προσωπικό αίσθημα επιτυχίας. Αν κάτι δεν πάει όπως θα ήθελα, το αναλύω, το μαθαίνω και προχωρώ πιο συνειδητά. Αυτό είναι, νομίζω, το μόνο αντίδοτο στον φόβο της αποτυχίας.

«Στη Δράμα εφαρμόζουμε σύγχρονες, ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές που μέχρι πρόσφατα υπήρχαν μόνο σε μεγάλα νοσοκομεία. Η τεχνολογία έχει αξία όταν κάνει τη ζωή του ασθενή πιο εύκολη»

– Σε ένα επάγγελμα τόσο απαιτητικό όσο το δικό σας, τι είναι αυτό που σας δίνει δύναμη να συνεχίζετε;
– Δύναμη μου δίνει η ίδια η πράξη. Το να μπαίνεις στο χειρουργείο γνωρίζοντας ότι μπορείς να αλλάξεις κάτι για έναν άνθρωπο, έστω και λίγο, αυτό αρκεί. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο κίνητρο από το αποτέλεσμα που βλέπεις μπροστά σου.
Με βοηθά επίσης να θυμάμαι ότι κάθε μέρα είναι διαφορετική. Κάθε ασθενής, κάθε επέμβαση, σου θυμίζει πόσο εύθραυστο και πολύτιμο είναι το ανθρώπινο σώμα και πόσο απόλυτα προσανατολισμένος στην επίτευξη του μέγιστου όφελους για τον ίδιο πρέπει να είσαι. Ίσως εκεί βρίσκεται η δύναμη: στο να μένεις απόλυτα προσηλωμένος και νηφάλιος σε αυτό που έχεις αναλάβει να κάνεις.

– Υπάρχει κάποια φράση ή αρχή που σας εκφράζει στη ζωή και στη δουλειά σας;
– Θα ξεκινούσα με τα λόγια του Ιπποκράτη: «Οὐκ ἔνι ἰατρικὴν εἰδέναι ὃστις μὴ οἶδεν ὅ τι ἐστὶν ἄνθρωπος.»
Δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει πραγματικά την ιατρική, αν δεν γνωρίζει τον άνθρωπο.
Στη δουλειά μου προσπαθώ να κρατώ πάντα ανθρωποκεντρική ματιά. Να βλέπω τον ασθενή ως σύνολο, όχι μόνο μέσα από τις εξετάσεις ή τις εικόνες. Η σχέση γιατρού και ασθενή βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στην ειλικρίνεια και στην παρουσία. Είναι μια σχέση κομβικής σημασίας που αρχίζει και χτίζεται με την πρώτη επίσκεψη στον γιατρό και ακολουθεί όλη την μετέπειτα πορεία. Αυτή δεν μπορεί να αντικατασταθεί απο καμία τεχνολογία.
Η ιατρική έχει προοδεύσει εντυπωσιακά, αλλά ο πυρήνας της παραμένει ανθρώπινος. Αν χαθεί αυτό, χάνεται και το νόημά της.

«Η Νευροχειρουργική είναι μια απαιτητική και σύνθετη ειδικότητα που χρειάζεται πλήρη συγκέντρωση, ακρίβεια και αίσθημα ευθύνης. Δεν υπάρχει περιθώριο για λάθος»

– Αν σας ζητούσε ένας νέος γιατρός μια συμβουλή, τι θα του λέγατε;
– Θα του έλεγα να θυμάται πάντα τον άνθρωπο πίσω από την εικόνα, πίσω από την εξέταση. Να μη χάσει την ανθρωπιά του μέσα στην καθημερινότητα. Η ιατρική απαιτεί αντοχή και πειθαρχία, αλλά χωρίς ενσυναίσθηση και κατανόηση χάνει το νόημά της.
Θα του έλεγα επίσης να εμπιστεύεται τη διαδικασία και να μην βιάζεται να αποδείξει τίποτα. Η εμπειρία χτίζεται με τον χρόνο, μέσα από δουλειά, αμφιβολία και συνεχή προσπάθεια. Ο καλός γιατρός δεν φαίνεται μόνο στα αποτελέσματα, αλλά στον τρόπο που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους που τον εμπιστεύονται.
Αν κρατήσει αυτό το βλέμμα προς τον άνθρωπο, τότε θα βρει και τον δικό του ρυθμό μέσα στην ιατρική.

– Πώς φαντάζεστε τη Δράμα και την ιατρική κοινότητα της πόλης σε δέκα χρόνια;
– Θα ήθελα να δω μια Δράμα που εξελίσσεται, χωρίς να χάνει την ψυχή της. Μια πόλη που θα δίνει κίνητρα στους νέους γιατρούς να μείνουν ή να επιστρέψουν, να βρουν λόγο να επενδύσουν εδώ, όπως έκανα κι εγώ. Ξέρω καλά πόσο δύσκολο είναι να πάρεις την απόφαση να αφήσεις μια σίγουρη πορεία στο εξωτερικό και να επιστρέψεις. Όμως όταν πιστεύεις στον τόπο σου, αξίζει τον κόπο.
Πιστεύω πολύ στη δύναμη της καινοτομίας, όχι μόνο στα μέσα και στις τεχνικές, αλλά και στη νοοτροπία. Η Δράμα έχει ανθρώπους με γνώση, διάθεση και ήθος. Αν συνδυαστούν αυτά με σωστή οργάνωση και υποδομές, εκτιμώ οτι μπορεί να γίνει παράδειγμα πόλης που προσφέρει σύγχρονη ιατρική με ανθρώπινο μέτρο.
Σε δέκα χρόνια θα ήθελα να μπορώ να πω ότι η Δράμα δεν έστειλε τα παιδιά της αλλού για να προοδεύσουν, αλλά τα κράτησε και τα έκανε να νιώσουν πως εδώ υπάρχει χώρος να δημιουργήσεις και να προσφέρεις.

«Η παρουσία του γιατρού δεν τελειώνει στο χειρουργείο. Συνεχίζεται δίπλα στον ασθενή, σε κάθε στάδιο της πορείας του»

– Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να αλλάξει στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιατρική στην Ελλάδα;
– Θα ήθελα να δούμε την ιατρική με περισσότερη εμπιστοσύνη και λιγότερη καχυποψία, τόσο απέναντι στους γιατρούς όσο και απέναντι στο ίδιο το σύστημα. Υπάρχουν πολλοί άξιοι συνάδελφοι που παλεύουν καθημερινά, όμως συχνά λειτουργούν μέσα σε πλαίσια που δεν τους επιτρέπουν να προσφέρουν όπως θα ήθελαν.
Η ενίσχυση του ΕΣΥ είναι απαραίτητη, όχι μόνο σε υποδομές, αλλά κυρίως σε οργάνωση και κουλτούρα συνεργασίας. Αν επενδύσουμε σε αυτό, μπορούμε να έχουμε μια δημόσια υγεία που να στηρίζει πραγματικά γιατρούς και ασθενείς.
Θα ήθελα επίσης να αλλάξει η νοοτροπία που βλέπει την ιατρική αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της ανάγκης. Η πρόληψη, η ενημέρωση και η σταθερή σχέση εμπιστοσύνης με τον γιατρό είναι ό,τι μπορεί να κάνει τη διαφορά. Αν αλλάξουμε λίγο τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την υγεία, μπορούμε να αλλάξουμε πολλά περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε.

– Υπάρχει ελεύθερος χρόνος στο πρόγραμμά σας; Πώς τον αξιοποιείτε;
– Η αλήθεια είναι πως ο ελεύθερος χρόνος είναι περιορισμένος, όμως προσπαθώ να τον αξιοποιώ ουσιαστικά. Μου αρέσει η ηρεμία, η φύση και ο χρόνος με ανθρώπους που αγαπώ. Όποτε μπορώ, ασχολούμαι με τη μουσική, που για μένα είναι τρόπος να αποφορτίζομαι και να ισορροπώ.
Οι στιγμές αυτές λειτουργούν σαν αντίβαρο στη βαρύτητα της δουλειάς. Σε βοηθούν να πάρεις απόσταση, να ξαναβρείς τον ρυθμό σου και να θυμηθείς ποιος είσαι έξω από το χειρουργείο. Για να είσαι καλός γιατρός, χρειάζεται πρώτα να παραμένεις σε επαφή με τον εαυτό σου.

– Πού δέχεστε ασθενείς και πού πραγματοποιείτε τα χειρουργεία σας;
– Δέχομαι ασθενείς στο ιατρείο μου στη Δράμα, ενώ μία φορά την εβδομάδα βρίσκομαι στα ιατρεία του «Αγίου Λουκά» στη Θεσσαλονίκη, όπου και πραγματοποιώ τις χειρουργικές επεμβάσεις. Αυτή η συνεργασία μου δίνει τη δυνατότητα να συνδυάζω τη φροντίδα των ασθενών στην πόλη μου με την πρόσβαση σε πλήρως εξοπλισμένο, σύγχρονο νοσοκομειακό περιβάλλον.